«Ես երջանիկ եմ, որ հիսուն տարի շարունակ Սունդուկյանի մայր թատրոնում խաղացել եմ մեր մեծերի հետ, որոնցից շատ բան եմ սովորել, և թեև տարիների դժվարություններին միշտ էլ հավատարիմ եմ մնացել այն բեմին, որտեղից որ սկսել եմ իմ բեմական ուղին»:
Ժենյա Ավետիսյան

Հուլիսի 16-ը հայ թատրոնի և կինոյի ամենահմայիչ դերասանուհիներից մեկի` ՀՀ ժողովրդական արտիստուհի Ժենյա Ավետիսյանի ծննդյան օրն է:

Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնի տնօրինությունը և ողջ աշխատակազմը շնորհավորում են մեր կինոյի և թատրոնի երևելի արտիստուհուն, բեմական մեծ հմայքով օժտված դերասանին:
Ժենյա Ավետիսյանն իր դերասանական կենսագրությունը սկսել է 1960-ականների սկզբներին` Երևանի գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի դերասանական ֆակուլտետն ավարտելուց հետո ընդգրկվելով Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոնի դերասանախմբում: Մոտ կեսդարյա բեմական ճանապարհ, որի մի ահռելի հատվածը նա անցել է իր վաղամեռիկ ամուսնու` տաղանդավոր դերասան Յուրի Ամիրյանի հետ: Ժենյա Ավետիսյանը Մայր թատրոն եկավ այն ժամանակ, երբ այստեղ երիտասարդ դերասանուհիների կարիքը շատ էին զգում, երբ ողջ երկրում սկիզբ առած բարեփոխումները, որոնք բնութագրվեցին «խրուշչովյան ձնհալ» արտահայտությամբ, նորանոր իրողություններ էին հաստատում, պարտադրում յուրովի գնահատել հատկապես գեղարվեստական մշակույթը:
 

Վարդան Աճեմյանն արդեն բեմադրել էր Վ. Սարոյանի «Իմ սիրտը լեռներում է» պիեսը` այսպես սկիզբ դնելով թատերական նորարարությանը: Գրականության, թատրոնի, կերպարվեստի, կինոարվեստի, երաժշտության ասպարեզներում ինքնահատուկ խիզախումների և նորացումների ընթացող սերնդին «վաթսունականցիներ» կոչեցին, իսկ Ժենյա Ավետիսյանը եկավ ու միացավ այդ սերնդին` թատրոն բերելով նոր արտահայտչականություն, խաղային նոր որակներ, որոնք, շարունակությունը լինելով ազգային դասական դերասանական դպրոցի հաստատած ավանդույթների, իրենց վրա կրում էին եվրոպական և ռուսական դերասանական արվեստների ազդեցությունները` յուրովի վերանայելով Կ. Ստանիսլավսկու տեսությունը, կարևորելով խաղային ներշնչանքի և բարձր ցուցադրականության դրույթները:


Առաջին իսկ դերից դերասանուհու համար առաջնայինը եղավ զգացմունքը, զգացմունքայինը, որն էլ ցանկացած դեր-կերպարի հոգեբանական ավարտունության երաշխիքն էր դառնում: «Ես զգացմունքային մարդ եմ, ինչպե՞ս կարող եմ ապրել ու խաղալ կանոններով: Չէ´, չեմ սիրում, ես իմպրովիզի դերասան եմ, բեմում սիրում եմ անակնկալներ: Էլ ի՞նչ դերասան, որ երևակայություն չունենա: Չեմ սիրում, երբ ռեժիսորը դերդ մանրակրկիտ մատուցում է քեզ, էլ ո՞ւր մնաց շնորհքդ, հոգուդ ու կամքիդ ազատությունը, քո՞նը ուր մնաց: Ես պետք է ազատ խաղամ: Սա քմահաճույք չէ, այլ ինքնադրսևորում: Աշխատել եմ Արմեն Գուլակյանի, Վարդան Աճեմյանի, Հրաչյա Ղափլանյանի, Խորեն Աբրահամյանի հետ: Ամեն մեկն իրենն է թելադրել: Ճիշտ է, նրանք մեծագույն ուսուցիչներն են եղել, սակայն դերասանը պետք է ունենա անհատականություն, պետք է վերցնի այն, ինչ տալիս է ռեժիսորը, բայց և ավելացնի իրենը: Թատրոնը դրանով է հետաքրքիր, որ խաղդ օր օրի կարող ես հղկել, մշակել, դարձնել կատարյալ: Այսօր, երբ հետադարձ հայացք եմ գցում անցյալի վրա, զարմանում եմ, թե որքան բան եմ սովորել արվեստի մեծերից, որքան երջանիկ եմ, որ ապրել եմ նրանց կողքին: Գուլակյանն ասում էր. «Թատրոնը շատ խոչընդոտներ ունի, զգո´ն եղեք, ճի´շտ պահեք ձեզ թատրոնում»: Այդ խոսքերն առ այսօր հնչում են իմ ականջներում: Ե ´վ նա, և´ Ղափալանյանը մեր մեջ տեսան ինչ-որ լավ ու կարևոր բան: Ես շատ անմիջական էի, դրա համար էլ շահեցի նրանց վստահությունը, սերն ու համակրանքը: Ապրում ես իսկապես այն ժամանակ, երբ վայելում ես ուրիշների համակրանքը: Տառապել, ապրել ու ապրեցնել. ահա դերասանի առաքելությունը»- գրել է դերասանուհին`այսպես բացատրելով Ստանիսլավսկու «սիստեմի» վերանայման անհրաժեշտությունն իր ստեղծագործության մեջ:
Ազգային ակադեմիական թատրոնում դերասանուհի Ժենյա Ավետիսյանը ստեղծել է մոտ հիսուն դերատիպար, որոնցից առանձնացել են Բիանքան` Շեքսպիրի «Օթելլո», Ինկեն Պետերսը` Գ. Հաուպտմանի «Մայրամուտից առաջ», Սալոմեները` Գ. Սունդուկյանի «Էլի մեկ զոհ» և «Քանդած օջախ», Էփեմիան` «Պեպո», Նադինկան` «Կտակ», Լիդոչկան` Ա. Սուխովո-Կոբիլինի «Դատական գործ», Վարդուհին` Ա. Պապայանի «Աշխարհն, այո, շուռ է եկել», Որմիզդուխտը` Պ. Զեյթունցյանի «Ավերված քաղաքի առասպելը», Վալյան` Ժ. Հարությունյանի «Հարսնացուն հյուսիսից», Ժենյա Կամիլկովան` Բ. Վասիլևի «Արշալույսներն այստեղ խաղաղ են» և ուրիշներ, որոնցից յուրաքանչյուրը դերասանուհու անհատականության դրոշմն ունի իր վրա:
Այս կերպարները վկայում են դերասանուհու ստեղծագործական ընդգրկումների ազատության, գեղարվեստական-գեղագիտական տարբեր սկզբունքների ներհյուսումների մասին: Ժենյա Ավետիսյանի գլխավոր ձեռքբերումները կապակցվում են ազգային խաղացանկին, որն էլ հնարավորություն է տվել մղվելու դեպի ազգային տիպական բնավորության սահմանների ընդլայնումը, դեպի բնութագրական և հոգեբանական պարադոքսները: Եվ այս ամենը մատուցվել է մերթ ցայտուն գրոտեսկայնությամբ` վերականգնելով Օլգա Գուլազյանի ավանդույթները մեր թատրոնում, մերթ նուրբ քնարականությամբ և դրամատիկական ընդգծված շեշտավորումներով` այսպես Ժենյա Ավետիսյանին հռչակելով Մետաքսյա Սիմոնյանի հետևորդը մեր թատրոնում:
Անվանի դերասանուհու ստեղծագործության մեջ առանձնակի տեղ են գրավում նրա ասմունքն ու կինոկրկնօրինակումները: Ժենյա Ավետիսյանը ասմունքի արվեստում ևս հոգևոր ուսուցիչ ընդունեց Մետաքսյա Սիմոնյանին, սակայն աստիճանաբար հեռանալով` ստեղծեց սեփական դպրոցը, երբ ցանկացած գրական ստեղծագործություն վերածվում է յուրատեսակ դրամատիկական մենախոսության` երբեմն խոսքին միահյուսելով երգը: Ազգային կինեմատոգրաֆում ևս ահռելի ներդրում ունի Ժենյա Ավետիսյանը, իսկ նրա ամենացայտուն կինոկերպարը Նատոն է Սերգեյ Իսրայելյանի «Գիքորը» ֆիլմում:
Լևոն Մութաֆյան
Աղբյուր՝ Hayernaysor.am /Արխիվ/





 
ԱՆՎԵՐԱԴԱՐՁ ԱՊԱԳԱ

ԱՆՎԵՐԱԴԱՐՁ ԱՊԱԳԱ
ԱՐՇԱԿ ԹԱԳԱՎՈՐ

ԱՐՇԱԿ ԹԱԳԱՎՈՐ
   
ԲԵՌՆԱՐԴԱՆ ԵՎ ՆՐԱ ԱՂՋԻԿՆԵՐԸ

ԲԵՌՆԱՐԴԱՆ ԵՎ ՆՐԱ ԱՂՋԻԿՆԵՐԸ
ԳՈՅԱ

ԳՈՅԱ
   
ԵՍ ՄԻ ԾԱՌ ԵՄ ԾԻՐԱՆԻ

ԵՍ ՄԻ ԾԱՌ ԵՄ ԾԻՐԱՆԻ
ՀԻՆ ԱՍՏՎԱԾՆԵՐ

ՀԻՆ ԱՍՏՎԱԾՆԵՐ
   
ԵԶՈՊՈՍ

ԵԶՈՊՈՍ
ԵՂԵԳՆՈՒՀԻ

ԵՂԵԳՆՈՒՀԻ
   
ԾԱՌԵՐԸ

ԾԱՌԵՐԸ
ԵՐՋԱՆԻԿ ԱՎԱՐՏ

ԵՐՋԱՆԻԿ ԱՎԱՐՏ
   
ԻՄ ԾԱՂԿԱԾ ԴԵՂՁԵՆԻ

ԻՄ ԾԱՂԿԱԾ ԴԵՂՁԵՆԻ

ՏՐԱՄՎԱՅ  ‹‹ՑԱՆԿՈՒԹՅՈՒՆ››

ՏՐԱՄՎԱՅ  ‹‹ՑԱՆԿՈՒԹՅՈՒՆ››
   
ԿԻՆԸ ԱՆՁՐԵՎԻՑ ՀԵՏՈ

ԿԻՆԸ ԱՆՁՐԵՎԻՑ ՀԵՏՈ
ԿՈՎԿԱՍԻ ԿԱՎՃԵ ՇՐՋԱՆ

ԿՈՎԿԱՍԻ ԿԱՎՃԵ ՇՐՋԱՆ
   
ՊԱՏՎԻ ՀԱՄԱՐ

ՊԱՏՎԻ ՀԱՄԱՐ
ՏՐԱՄՎԱՅ  ‹‹ՑԱՆԿՈՒԹՅՈՒՆ››

ՏՐԱՄՎԱՅ  ‹‹ՑԱՆԿՈՒԹՅՈՒՆ››
   
ՄՈՒՍԱ ԼԵՌԱՆ 40 ՕՐԸ

ՄՈՒՍԱ ԼԵՌԱՆ 40 ՕՐԸ
ՈՏՔԻ', ԴԱՏԱՐԱՆՆ Է ԳԱԼԻՍ

ՈՏՔԻ', ԴԱՏԱՐԱՆՆ Է ԳԱԼԻ
   
ՋՈՆ ԱՐՔԱ

ՋՈՆ ԱՐՔԱ
ՄԵՐ ԾՆՈՂՆԵՐԻ ՆԵՎՐՈԶՆԵՐԸ

ՄԵՐ ԾՆՈՂՆԵՐԻ ՆԵՎՐՈԶՆԵՐԸ
   
Մեծ անտառի զավակները

ՄԵԾ ԱՆՏԱՌԻ ԶԱՎԱԿՆԵՐԸ
ՀԱՐՅՈՒՐ ՏԱՐԻ ԱՆՑ

ՀԱՐՅՈՒՐ ՏԱՐԻ ԱՆՑ
   
ՄԱԴԱԳԱՍԿԱՐ

ՄԱԴԱԳԱՍԿԱՐ

մանկական հեքիաթ-մյուզիքլ
1մասից
ՎԱԽԻ ՄԵՋ


ԴԵՊՔ ՄԵՏՐՈՅՈՒՄ


   
   

 
 
«ՊԵՊԵՈՆ» ԿՐԿԻՆ ՄԱՅՐ ԹԱՏՐՈՆԻ ԲԵՄՈՒՄ
Հայաստանի տարածքում առաջին պետական թատրոնը, որը հետագայում Գաբրիել Սունդուկյանի անունով կոչվեց, 1922թ. հունվարին բացեց իր վարագույրը «Պեպո» պիեսի ներկայացումով:
Այս օրերին մայր թատրոնը վերանորոգման մեջ է, սակայն դա չի խանգարում թատրոնի ստեղծագործական վերելքին և այժմ կրկին բեմադրվում է «Պեպո»-ն /բեմադրությունը՝ Արմեն Էլբակյանի/, որը տարիներ առաջ հռչակվեց որպես ծնննդյան վկայագիր և ծրագրային արժեք:

 
          ԲԵՄԱԴՐՎՈՒՄ Է ՆՈՐ ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՄ՝
                                 «ՔԱՐԱԿԱՊ»

Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնում բեմադրվում է նոր ներկայացում՝ ժամանակակից արձակագիր Հրաչ Բեգլարյանի «ՔԱՐԱԿԱՊ»-ը: Նոր ներկայացումն անրադառնում է 1990-ական թվականներին մղված Արցախյան գոյամարտին:
Ռեժիսոր Դավիթ Հարությունյան:


Լոս Անջելես. «Ալեքս» Թատերասրահ
      
Գ. ՍՈՒՄՆԴՈՒԿՅԱՆԻ ԱՆՎԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԱԿԱԴԵՄԻԱԿԱՆ ՄԱՅՐ ԹԱՏՐՈՆԸ
ԼՈՍ ԱՆՋԵԼԵՍՈՒՄ

Թատերախումբը ներկայացավ Պ. Զեյթունցյանի հայոց ցեղասպանությանը նվիրված ստեղծագործությունով` հիմնված
իրական փաստերի վրա
«ՀԱՐՅՈՒՐ ՏԱՐԻ ԱՆՑ»


 
Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը բացվել է 1922 թվականի հունվարի 25-ին, Երևանում, Գաբրիել Սունդուկյանի «Պեպո» պիեսի բեմադրությամբ՝ որպես Առաջին պետական թատրոն:
1937 թվականին թատրոնը անվանակոչվում է հայ դրամատուրգ և արձակագիր Գաբրիել Սունդուկյանի անունով

Սունդուկյան Գաբրիել Մկրտումի
(Հունիս 29, 1825, Թիֆլիս – Մարտ 16, 1912, Թիֆլիս)
Հայ դրամատուրգ, հասարակական գործիչ


Գաբրիել Սունդուկյանը ծնվել է առևտրականի ընտանիքում: Մանկուց զրկվել է հորից: 1832–38 թթ-ին սովորել է հայտնի հայագետ Հակոբ Շահան-Ջրպետյանի դպրոցում, 1838–40 թթ-ին՝ Արզանյանների, ապա՝ Խաչատուր Աբովյանի մասնավոր պանսիոններում, 1840–46 թթ-ին՝ Թիֆլիսի ռուսական գիմնազիայում: 1852 թ-ին Սունդուկյանն ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի պատմաբանասիրության ֆակուլտետի արևելյան լեզուների բաժինը` թեկնածուի գիտական աստիճանով: Վերադարձել է Թիֆլիս, կարճ ժամանակ պաշտոնավարել Ներսիսյան դպրոցում:
Գաղափարական հայացքների պատճառով 1853 թ-ին փոխարքայի հրամանով նրան արտաքսել են Դերբենդ: 1858 թ-ին ստացել է Թիֆլիս վերադառնալու թույլտվություն և մինչև դարավերջ աշխատել է Կովկասի երկաթուղային վարչությունում՝ որպես տնտեսական մասի ղեկավար: Սունդուկյանի գրական-թատերական գործունեությունը զուգադիպել է Այսրկովկասում կապիտալիզմի սկզբնավորման, սոցիալ-տնտեսական բարդ ու հակասական ժամանակաշրջանին, որն էլ ճշգրտորեն արտացոլվել է նրա պիեսներում: Նա առաջինն է դրամատուրգիայում պատկերել քաղաքային կյանքն ու կենցաղը, ներկայացրել հասարակության ստորին խավերին, շեշտել նրանց ազնվությունն ու մարդկայնությունը, արծարծել ընտանիքի և ամուսնության, կնոջ ճնշված վիճակի, հայրերի ու որդիների փոխհարաբերության և այլ հարցեր, նախանշել հայ դրամատուրգիայի հետագա առաջընթացի ուղիներ:
Սունդուկյանի առաջին գործը «Գիշերվան սաբրը խեր է» (1863 թ.) վոդևիլն է: Հետագա տարիներին գրել է «Պեպո» (1876 թ.), «Խաթաբալա» (1881 թ.), «Քանդած օջախ» (1882 թ.), «Էլի մեկ զոհ» (1884 թ.), «Ամուսիններ» (1888 թ., գրական լեզվով միակ երկը), «Սեր և ազատություն» (1909 թ.), «Կտակ» (1912 թ.) և այլ կատակերգություններ, «Բաղնըսի բողչա» (1889 թ.), «Օսկան Պետրովիչը էն կինքումը» (1899 թ.), «Եվայլն կամ Նոր Դիոգինես» (1907 թ.) վոդևիլները:
Սունդուկյանի ստեղծագործության և ընդհանրապես հայ թատրոնի տարեգրության մեջ բեկումնային է եղել 1871 թ-ի ապրիլի 30-ը: Այդ օրը Թիֆլիսի հայկական թատրոնում առաջին անգամ ներկայացվել է «Պեպոն». Պեպոյի դերակատարն անվանի դերասան Գևորգ Չմշկյանն էր:
Ի դեմս ձկնորս Պեպոյի և նրա շրջապատի մարդկանց (Շուշան, Կեկել, Գիքո, Կակուլի)` Սունդուկյանը թատրոն է բերել «հալալ» աշխատանքով մի կերպ գոյատևող հասարակ աշխատավորների կերպարներ, որոնց համար խիղճը, վեհանձնությունը, բարությունը բարոյական անսակարկելի հատկանիշներ են: Պեպոն, որն իր միջավայրի ծնունդն է, իր խավի հոգեբանության կրողը, որին անհասկանալի են Զիմզիմովի և նրա նմանների անազնիվ արարքները, ի վերջո «դատ» է սկսում ուրիշի աշխատանքը յուրացնողների դեմ՝ պաշտպանելու իր ոտնահարված արժանապատվությունը, արդարությունն ու ճշմարտությունը: «Պեպոն» հայ ռեալիստական դրամատուրգիայի մնայուն էջերից է և հայ թատրոնում ամենաշատ բեմադրվող գործերից: Թարգմանվել և բեմադրվել է ռուսերեն, վրացերեն, ադրբեջաներեն, ֆրանսերեն, փոխադրվել է արևմտահայերենի և Նոր Նախիջևանի բարբառի: Սունդուկյանի մյուս կատակերգությունները նույնպես ունեն սոցիալական մեծ հնչողություն:
«Խաթաբալա» կատակերգության մեջ վաճառական-վաշխառուի՝ Զամբախովի ռեալիստական կերպարով հեղինակը ճշմարտացիորեն պատկերել է բուրժուական հասարակարգը, փողի թագավորությունը. ամենուր կեղծիք է ու խաբեություն, ամեն ինչ ապրանք է, այդ թվում՝ մարդը:
«Էլի մեկ զոհ» պիեսի հերոսուհին՝ լուսամիտ, ազնվահոգի, բարեկիրթ մի աղջիկ՝ Անանին, ընդվզում է շրջապատի ու հարազատ ընտանիքի դեմ՝ հանուն ճշմարտության, հանուն իր ու Միքայելի մաքուր և անկեղծ սիրո, սակայն նրա բողոքն անարձագանք է մնում: «Քանդած օջախ» կատակերգությունը մի ընտանիքի կործանման պատմություն է. Սունդուկյանը ներկայացնում է դաժան մրցակցությունը, որտեղ թույլերը կուլ են գնում ուժեղներին, ժամանակակից ընտանեկան բարքերը, արևմտյան մշակույթն ու ապրելակերպը կապկելու կործանարար հետևանքները, հրապարակ հանում երիտասարդ սերնդի բարոյական անկման ցավոտ խնդիրը:
Արժեքավոր են նաև Սունդուկյանի արձակ գործերը: Միակ՝ «Վարինկի վեչեր» (1877 թ., «Մշակ») պատմվածքում պատկերել է աշխատավոր խավի իրական կյանքը, «Համալի մասլահաթնիրը» (1871–76 թթ., «Մշակ») և «Հադիդի մասլահաթնիրը» (1882–86 թթ., «Արձագանք») հրապարակախոսական-երգիծական ֆելիետոններում շոշափել է հասարակական, սոցիալական ու կենցաղային հարցեր, «Իմ մահն ու թաղումը» (1911 թ., «Մշակ») գործում համերաշխության, եղբայրության ու մարդասիրության կոչ է արել Կովկասի ժողովուրդներին:
Սունդուկյանը գրել է թիֆլիսահայ բարբառով, ստեղծել աշխույժ մենախոսություններ ու երկխոսություններ, խոսքի ու դրության կոմիզմ: Նրա ստեղծագործություններն աչքի են ընկնում բարձր գեղարվեստականությամբ, չափի զգացումով:
Սունդուկյանը ճանաչված հասարակական գործիչ էր, հայկական բարեգործական և թատերական ընկերությունների երախտավորներից, եղել է Թիֆլիսի պատվավոր քաղաքացի, Ներսիսյան դպրոցի հոգաբարձուներից: Նամակագրական կապ է ունեցել Վիկտոր Հյուգոյի, Վիկտորիեն Սարդուի, Ալեքսանդր Դյումա-որդու հետ: Սունդուկյանի պիեսները թարգմանվել ու բեմադրվել են նաև ռուսական, վրացական և այլ թատրոններում (վրացերեն թարգմանությունները կատարել է ինքը): Սունդուկյանն ստեղծել է իր՝ սունդուկյանական թատրոնը, որտեղ փայլել են հայ բեմի նշանավոր վարպետներ Գևորգ Չմշկյանը, Միհրդատ Ամրիկյանը, Գրիգոր Ավետյանը, Օլգա Գուլազյանը, Ավետ Ավետիսյանը, Սոս Սարգսյանը, Մհեր Մկրտչյանը, Մետաքսյա Սիմոնյանը և ուրիշներ:
Սունդուկյանի ստեղծած կերպարների ամբողջականությամբ, միջավայրի, կենցաղի, մարդկային հոգեբանության ճշմարտացի արտացոլմամբ դարձել է հայ թատերագրության ռեալիստական ուղղության սկզբնավորողներից, իսկ նրա պիեսների հիման վրա նկարահանվել են «Պեպո» (1935 թ.), «Խաթաբալա» (1971 թ., երկուսն էլ՝ Հայֆիլմ) կինոնկարները:
Սունդուկյանի անունով կոչվել են փողոցներ, դպրոցներ ՀՀ-ում, Երևանի ազգային ակադեմիական թատրոնը, որի բակում տեղադրված են դրամատուրգի կիսանդրին (1972 թ.) և Պեպոյի արձանը (1975 թ., քանդակագործ՝ Գրիգոր Ահարոնյան):